Có nên mua chứng chỉ quỹ khi thị trường chứng khoán lao dốc?

Thị trường chứng khoán giảm mạnh thường tạo ra hai tâm lý trái ngược.

Một bên nghĩ: “Thị trường đang giảm, đây có thể là cơ hội để mua rẻ.”

Bên còn lại nghĩ: “Đang giảm thế này thì mua vào chẳng khác nào bắt dao rơi.”

Với chứng chỉ quỹ (CCQ), câu chuyện cũng tương tự. Khi thị trường đỏ lửa, giá trị khoản đầu tư giảm có thể khiến nhà đầu tư lo lắng, đặc biệt với những người mới tham gia thị trường và chưa quen với các nhịp điều chỉnh mạnh.

Vậy khi thị trường lao dốc, có nên mua CCQ hay không?

Câu trả lời không nằm ở việc thị trường đang xanh hay đỏ, mà nằm ở loại quỹ bạn đang đầu tư và mục tiêu của khoản tiền đó. Nhà đầu tư cũng cần xem xét thời gian nắm giữ, khẩu vị rủi ro và chiến lược phân bổ tài sản trước khi quyết định giải ngân.

Có nên mua chứng chỉ quỹ khi thị trường chứng khoán lao dốc?

Trước hết, cần hiểu CCQ hoạt động như thế nào

Khi mua một CCQ, nhà đầu tư không trực tiếp sở hữu một cổ phiếu duy nhất. Tiền của nhiều nhà đầu tư được tập hợp thành một quỹ và được công ty quản lý quỹ đầu tư vào một danh mục tài sản theo chiến lược đã xác định. 

Tùy vào loại hình, danh mục đầu tư có thể bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, tiền gửi, công cụ thị trường tiền tệ hoặc nhiều loại tài sản khác. Với quỹ cổ phiếu, danh mục có thể bao gồm hàng chục cổ phiếu khác nhau.

Cách vận hành này giúp nhà đầu tư tiếp cận một danh mục được quản lý chuyên nghiệp thay vì phải tự lựa chọn và theo dõi từng mã chứng khoán. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chứng chỉ quỹ hoàn toàn tách khỏi diễn biến của thị trường.

Tiền mua chứng chỉ quỹ được công ty quản lý quỹ đầu tư vào danh mục tài sản

Vì vậy, khi thị trường chứng khoán giảm, giá trị tài sản của quỹ cổ phiếu cũng có thể giảm theo.

CCQ không có cơ chế “miễn nhiễm” với thị trường. Giá trị tài sản ròng (NAV – Net Asset Value) của quỹ được tính dựa trên giá trị các tài sản mà quỹ đang nắm giữ. Khi những tài sản đó giảm giá, NAV của quỹ cũng giảm theo.

Nói cách khác, việc sở hữu chứng chỉ quỹ không đồng nghĩa với việc khoản đầu tư luôn tăng giá bất kể thị trường diễn biến thế nào. Hiệu quả đầu tư của CCQ vẫn phụ thuộc vào danh mục tài sản, chiến lược quản lý quỹ và diễn biến của thị trường.

Nhưng thị trường giảm lại tạo ra một điểm đáng chú ý

Giả sử một quỹ cổ phiếu đang nắm giữ một danh mục gồm nhiều doanh nghiệp tốt. Khi thị trường giảm 20%, giá trị danh mục có thể giảm theo.

Nhưng điều đó không đồng nghĩa: Doanh nghiệp trong danh mục đột nhiên mất 20% giá trị kinh doanh.

Có thể thị trường đang phản ứng với:

• Lo ngại suy thoái kinh tế.
• Lãi suất tăng.
• Dòng tiền rút khỏi chứng khoán.
• Tâm lý hoảng loạn.
• Những cú sốc chính trị hoặc địa chính trị.

Thị trường chứng khoán giảm, giá trị tài sản của quỹ cổ phiếu có thể giảm theo

Đây chính là điểm khiến thị trường giảm mạnh đôi khi tạo ra cơ hội cho nhà đầu tư dài hạn. Khi định giá của nhiều tài sản giảm, nhà đầu tư có thể mua được nhiều CCQ hơn với cùng một khoản tiền nếu quỹ đang sở hữu những tài sản có triển vọng dài hạn.

Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý rằng “giá đã giảm” không đồng nghĩa “giá đã rẻ”.

Một quỹ giảm 30% vẫn có thể tiếp tục giảm nếu các tài sản trong danh mục tiếp tục suy yếu. Vì vậy, việc thấy NAV giảm mạnh không nên là lý do duy nhất để quyết định mua chứng chỉ quỹ.

Thay vào đó, nhà đầu tư nên tìm hiểu quỹ đang đầu tư vào đâu, chiến lược đầu tư là gì, hiệu quả hoạt động trong dài hạn ra sao, mức độ biến động như thế nào và khoản đầu tư có phù hợp với mục tiêu tài chính cá nhân hay không.

Vậy mua CCQ lúc thị trường giảm có lợi thế gì?

Một trong những phương pháp phổ biến là DCA (Dollar-Cost Averaging – chiến lược trung bình giá - đầu tư định kỳ với số tiền cố định).

Thay vì cố gắng đoán chính xác đâu là đáy, nhà đầu tư chia khoản tiền dự kiến đầu tư thành nhiều phần và giải ngân theo thời gian.

Ví dụ: Thay vì cố đoán: “VN-Index đã tạo đáy chưa?”

Nhà đầu tư có thể xây dựng một kế hoạch đầu tư định kỳ trong 12 - 24 tháng. Khi thị trường giảm, cùng một số tiền sẽ mua được nhiều CCQ hơn. Khi thị trường tăng, số tiền đó mua được ít CCQ hơn.

Mục tiêu của phương pháp này không phải là mua đúng đáy, mà là giảm sự phụ thuộc vào khả năng dự đoán thời điểm thị trường. Đây cũng là điểm đáng chú ý với những người không có nhiều kinh nghiệm phân tích thị trường. Thay vì phải liên tục xác định thời điểm giải ngân tối ưu, nhà đầu tư có thể xây dựng một kế hoạch đầu tư đều đặn dựa trên khả năng tài chính của mình.

Nên mua chứng chỉ quỹ thành nhiều lần nếu thị trường giảm

Việc đầu tư đều đặn trong thời gian dài cũng là một trong những cách giúp nhà đầu tư giảm rủi ro “đầu tư toàn bộ tiền vào sai thời điểm”.

Dĩ nhiên, DCA không đảm bảo có lợi nhuận và cũng không loại bỏ hoàn toàn rủi ro thị trường. Nếu thị trường hoặc danh mục quỹ tiếp tục giảm, giá trị khoản đầu tư vẫn có thể đi xuống trong ngắn hạn.

Nhưng đừng nhầm giữa các loại CCQ

Đây là điều rất quan trọng khi đánh giá có nên mua chứng chỉ quỹ khi thị trường giảm.

Không phải tất cả CCQ đều chịu tác động giống nhau từ một đợt lao dốc của thị trường chứng khoán.

Quỹ cổ phiếu:

Thị trường chứng khoán giảm mạnh → NAV thường chịu ảnh hưởng rõ rệt. Do danh mục tập trung chủ yếu vào cổ phiếu, mức độ biến động của quỹ thường gắn khá chặt với diễn biến của thị trường cổ phiếu.

Quỹ trái phiếu:

Không phụ thuộc trực tiếp vào cổ phiếu, nhưng vẫn có rủi ro lãi suất, tín dụng và giá trái phiếu. Vì vậy, thị trường chứng khoán giảm không đồng nghĩa quỹ trái phiếu chắc chắn tăng giá hoặc hoàn toàn không chịu ảnh hưởng.

Quỹ cân bằng:

Kết hợp nhiều loại tài sản → mức độ ảnh hưởng có thể thấp hơn quỹ cổ phiếu, nhưng vẫn có thể giảm giá. Việc phân bổ giữa cổ phiếu và tài sản thu nhập cố định có thể giúp danh mục cân bằng hơn, song không loại bỏ rủi ro đầu tư.

Quỹ tiền tệ:

Đầu tư chủ yếu vào các tài sản ngắn hạn, thanh khoản cao → thường có mức biến động thấp hơn các quỹ cổ phiếu, nhưng đổi lại tiềm năng sinh lời cũng thường thấp hơn.

Không phải mọi chứng chỉ quỹ đều giảm theo thị trường chứng khoán

Vì vậy, câu hỏi đúng không phải: “Thị trường giảm thì có nên mua CCQ không?”

Mà là: “Thị trường đang giảm, loại CCQ nào phù hợp với mục tiêu và mức chịu rủi ro của mình?”

Đây cũng là lý do nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào mức tăng giảm của NAV trong một vài phiên hoặc một vài tuần để đánh giá một quỹ. Cần đặt hiệu quả của quỹ trong mối quan hệ với chiến lược đầu tư, thời gian nắm giữ và mức rủi ro mà nhà đầu tư chấp nhận.

Một điều cuối cùng cần nhớ

Nếu mục tiêu của bạn là đầu tư trong vài tháng, việc mua một quỹ cổ phiếu trong lúc thị trường giảm mạnh có thể vẫn đi kèm rủi ro rất lớn. Thị trường có thể chưa tạo đáy và giá trị khoản đầu tư có thể tiếp tục biến động trong thời gian ngắn.

Nhưng nếu mục tiêu là tích lũy dài hạn, việc thị trường biến động lại là một phần bình thường của quá trình đầu tư.

Không ai biết chính xác đâu là đáy.

Điều nhà đầu tư có thể kiểm soát là:

Loại quỹ → thời gian đầu tư → số tiền đầu tư → mức độ rủi ro có thể chấp nhận.

Từ góc độ quản lý tài chính cá nhân, việc xác định rõ bốn yếu tố này quan trọng hơn việc cố gắng tìm ra một “điểm mua hoàn hảo”. Một kế hoạch đầu tư phù hợp cần tính đến khả năng chịu biến động và nhu cầu sử dụng tiền trong tương lai, thay vì chỉ dựa vào diễn biến ngắn hạn của thị trường.

CCQ có thể giúp nhà đầu tư đa dạng hóa danh mục và tiếp cận nhiều tài sản thông qua một khoản đầu tư, đồng thời tận dụng hoạt động quản lý danh mục của công ty quản lý quỹ. Nhưng đa dạng hóa không có nghĩa là không thể thua lỗ.

Do đó, khi thị trường chứng khoán lao dốc, thay vì chỉ hỏi “có nên mua CCQ lúc này không?”, nhà đầu tư nên bắt đầu từ câu hỏi quan trọng hơn: khoản tiền này được đầu tư trong bao lâu, mình đang mua loại quỹ nào và mình có thể chấp nhận mức giảm bao nhiêu? Đây mới là cơ sở để xây dựng một quyết định đầu tư phù hợp với mục tiêu tài chính cá nhân.

Thị trường chứng khoán lao dốc không nhất thiết là thời điểm nên đứng ngoài, nhưng cũng không phải tín hiệu để mua vào một cách vội vàng. Quan trọng là lựa chọn loại quỹ phù hợp với mục tiêu, thời gian đầu tư và mức chịu rủi ro của bản thân.

Với TOPI, nhà đầu tư có thể tiếp cận và giao dịch gần 30 quỹ đầu tư, gồm quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu và quỹ cân bằng, đồng thời cập nhật những thông tin thị trường mới nhất để có thêm cơ sở theo dõi và quản lý danh mục đầu tư.