Tại sao NHNN Việt Nam luôn cố gắng giữ tỷ giá ổn định?

Thông tin tỷ giá thường xuyên xuất hiện trên các bản tin kinh tế, nhưng không phải ai cũng hiểu vì sao tỷ giá ổn định lại quan trọng. Tỷ giá không chỉ liên quan đến việc đổi ngoại tệ khi đi du lịch, thanh toán hàng hóa quốc tế. Biến động tỷ giá còn ảnh hưởng đến giá hàng nhập khẩu, chi phí sản xuất, lạm phát, dòng vốn đầu tư và thậm chí cả mặt bằng lãi suất trong nước.

Kiến thức chung về tỷ giá

Tỷ giá (còn gọi là tỷ giá hối đoái) là mức quy đổi giữa hai đồng tiền của hai quốc gia khác nhau, cho biết bạn cần dùng bao nhiêu tiền của nước này để mua được một đơn vị tiền của nước khác.

Ví dụ: Tỷ giá USD/VND = 26.000 cho biết 1 USD đổi được 26.000 VND

Tỷ giá không chỉ ảnh hưởng đến người đi du lịch hay doanh nghiệp xuất nhập khẩu, mà còn tác động đến nhiều mặt của nền kinh tế như lạm phát, chi phí sản xuất, dòng vốn đầu tư và chính sách lãi suất.

Tại Việt Nam, tỷ giá được hình thành trên cơ sở cung – cầu ngoại tệ trên thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Đây là cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý, thay vì cố định một mức tỷ giá trong thời gian dài. Với USD, các tổ chức tín dụng được phép giao dịch trong biên độ nhất định so với tỷ giá trung tâm do NHNN công bố

Ngân hàng Nhà nước luôn cố gắng giữ tỷ giá ổn định

Tại sao NHNN Việt Nam luôn cố gắng giữ tỷ giá ổn định?

Việc giữ tỷ giá ổn định nhằm kiểm soát lạm phát, bảo vệ sức mua của đồng nội tệ và duy trì niềm tin kinh tế. Nếu tỷ giá không ổn định, nền kinh tế sẽ rơi vào hai khả năng sau:

Khi đồng VND mất giá quá nhanh

Tỷ giá tăng, đồng VND mất giá sẽ tạo áp lực lên lạm phát, hàng hóa trở nên đắt đỏ hơn:

• Giá hàng hóa nhập khẩu sẽ tăng, người dân và doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra nhiều tiền hơn để mua cùng 1 lượng USD (hoặc ngoại tệ khác) như trước đây.
• Doanh nghiệp nhập khẩu phải chịu chi phí cao hơn khi giá hàng nhập khẩu và chi phí đầu vào tăng lên.
• Giá xăng dầu, nguyên vật liệu và nhiều mặt hàng tiêu dùng có thể tăng theo, tạo áp lực lên lạm phát.
• Tăng gánh nặng nợ công do Chính phủ, doanh nghiệp và ngân hàng có các khoản vay bằng ngoại tệ (chủ yếu là USD).

Nếu đồng VND tăng giá quá mạnh

Ở chiều ngược lại, một đồng VND tăng giá quá nhanh cũng không phải điều tốt bởi có thể khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trở nên đắt hơn tương đối khi bán ra thị trường quốc tế.

• Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sẽ trở nên đắt hơn trên thị trường quốc tế.
• Doanh nghiệp xuất khẩu sẽ giảm sức cạnh tranh.
• Nền kinh tế có thể chịu ảnh hưởng do xuất khẩu là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng.

Mục tiêu của NHNN không phải là giữ tỷ giá cố định hay “VND càng mạnh càng tốt” hoặc “USD càng thấp càng tốt”, mà là hạn chế những biến động quá mạnh, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể dự toán chi phí, chủ động lên kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Bên cạnh đó, việc giữ tỷ giá ổn định cũng tạo sự an tâm, tin tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài bởi họ có thể dự tính được chi phí, lợi nhuận mà không sợ rủi ro bất ngờ từ thị trường ngoại hối, không lo ngại giá trị lợi nhuận sụt giảm khi đổi ra ngoại tệ để mang về nước.

Ngoài ra, việc ổn định tỷ giá cũng nhằm ngăn chặn hiện tượng “đô la hóa” (người dân mất niềm tin vào nội tệ, chuyển sang tích trữ và giao dịch bằng USD hoặc vàng). Nếu nền kinh tế bị “đô la hóa”, NHNN sẽ mất khả năng điều hành chính sách tiền tệ và lãi suất.

Tỷ giá tăng khiến VND mất giá, hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ

NHNN giữ tỷ giá ổn định bằng cách nào?

Để hiểu cách giữ cho tỷ giá ổn định, hãy tham khảo 2 ví dụ sau để hiểu những biện pháp mà NHNN áp dụng tùy theo trường hợp cụ thể.

Ví dụ 1: Năm 2022 – Khi USD tăng mạnh trên toàn cầu

Năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) liên tục tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, khiến đồng USD tăng giá mạnh nhất trong nhiều năm. Áp lực này khiến đồng EURO mất 20 - 30% giá trị, nhiều đồng tiền châu Á mất giá từ 10 - 20% so với USD.

Việt Nam cũng chịu áp lực khi nhu cầu nắm giữ USD tăng lên, gây sức ép lên tỷ giá. Để ổn định thị trường, các cơ quan quản lý tài chính phải linh hoạt sử dụng dự trữ ngoại tệ, điều hành lãi suất và tỷ giá để ổn định kinh tế vĩ mô. Trong giai đoạn này, NHNN đã triển khai nhiều biện pháp như:

• Bán một phần dự trữ ngoại hối để bổ sung nguồn cung USD. (Ước tính từ VinaCapital và ACBS, NHNN giảm dự trữ ngoại hối từ khoảng 21 tỷ USD trong đầu năm 2022 xuống 89 - 90 tỷ USD giai đoạn cuối năm. Theo WiGroup, dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong 9 tháng đầu năm giảm từ 110 tỷ USD còn 87 tỷ USD).
• Điều chỉnh tăng lãi suất điều hành nhằm giảm áp lực lên tỷ giá. (Trong năm 2022, NHNN đã hai lần tăng lãi suất điều hành vào tháng 9 và tháng 10)
• Điều hành linh hoạt tỷ giá trung tâm theo diễn biến thị trường (Tỷ giá giao ngay USD/VND được nới từ ±3% lên ±5%).

Nhờ thực hiện đồng bộ các biện pháp trên, dù VND có mất giá so với USD, mức biến động vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực và không rơi vào tình trạng mất kiểm soát.

Nhiều biện pháp được thực hiện đồng bộ để ổn định tỷ giá

Ví dụ 2: Năm 2024 – Điều hành linh hoạt để giữ ổn định

Bước sang năm 2024, đồng USD tiếp tục duy trì sức mạnh do FED giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn kỳ vọng. Điều này tiếp tục tạo áp lực lên tỷ giá của nhiều nền kinh tế mới nổi.

Tuy nhiên, thay vì can thiệp quá mạnh, NHNN lựa chọn cách điều hành linh hoạt, hài hòa, phù hợp với điều kiện thị trường, hấp thụ các cú sốc bên ngoài thông qua nhiều công cụ như:

• Điều tiết thanh khoản trên thị trường bằng các nghiệp vụ “bơm, hút” trên thị trường mở (OMO). Trong năm 2024, NHNN đã bơm ròng hơn 400 ngàn tỷ đồng kiểm soát thanh khoản hệ thống
• Phát hành tín phiếu khi cần để giảm áp lực lên tỷ giá. NHNN đã phát hành hơn 929 ngàn tỷ đồng tín phiếu kỳ hạn 7 ngày và 28 ngày với mức lãi suất từ 3,5 - 4,5%/năm. Đồng thời, NHNN điều tiết thanh khoản hệ thống thông qua hợp đồng mua kỳ hạn 7 và 14 ngày lên tới hơn 1,3 triệu tỷ đồng.
• Kết hợp sử dụng dự trữ ngoại hối và điều hành lãi suất linh hoạt, hài hòa, hợp lý, cân bằng giữa lãi suất và tỉ giá, phù hợp với tình hình thị trường, diễn biến kinh tế vĩ mô và mục tiêu chính sách tiền tệ.

Nhờ đó, tỷ giá USD/VND dù có biến động nhưng vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát, góp phần giữ ổn định lạm phát, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Điều này cũng giúp Việt Nam duy trì sự ổn định tương đối trong bối cảnh nhiều quốc gia vẫn đối mặt với áp lực từ đồng USD mạnh.

Tóm lại: Giữ tỷ giá ổn định để làm gì?

Có thể hiểu đơn giản, NHNN không cố giữ tỷ giá “đứng yên”. Mục tiêu là để tỷ giá vận động theo cung – cầu thị trường nhưng tránh những biến động quá mạnh, gây xáo trộn nền kinh tế.

Việc duy trì tỷ giá ổn định tương đối có ý nghĩa ở nhiều khía cạnh:

• Kiểm soát lạm phát: hạn chế tác động của giá hàng nhập khẩu đến mặt bằng giá trong nước.
• Hỗ trợ xuất nhập khẩu: giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tính toán chi phí và giá bán.
• Duy trì niềm tin của nhà đầu tư: một môi trường tiền tệ và ngoại hối ổn định giúp giảm rủi ro khi đưa ra quyết định đầu tư.
• Ổn định môi trường kinh doanh: doanh nghiệp có thể lập kế hoạch tài chính, sản xuất và đầu tư với mức độ chắc chắn cao hơn.
• Ổn định kinh tế vĩ mô: hạn chế tác động dây chuyền từ tỷ giá sang lạm phát, lãi suất và dòng vốn.

Nhìn rộng hơn, tỷ giá không chỉ là câu chuyện của thị trường ngoại hối. Một biến động lớn của USD/VND có thể bắt đầu từ thị trường tiền tệ nhưng sau đó lan sang giá xăng dầu, nguyên vật liệu, chi phí sản xuất, lãi suất, dòng vốn và cả chi phí sinh hoạt của người dân.

Đó cũng là lý do NHNN luôn phải theo dõi sát diễn biến tỷ giá và sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách. Giữ tỷ giá ổn định không có nghĩa là ngăn thị trường biến động, mà là kiểm soát những biến động đủ lớn để chúng không trở thành cú sốc đối với nền kinh tế.

Tỷ giá thay đổi mỗi ngày, đừng để mình cập nhật sau thị trường. Truy cập TOPI để theo dõi tỷ giá hối đoái mới nhất!