Chứng khoán Mỹ đang được định giá quá cao?
S&P 500 hiện đang ở vùng định giá rất cao so với lịch sử. Cuối tháng 9/2026, Shiller CAPE vào khoảng 40,6 lần, chỉ thấp hơn so với vùng đỉnh khoảng 44 lần trong giai đoạn bong bóng dot-com giai đoạn 1999 - 2000.
Chứng khoán Mỹ có đang được định giá quá cao?
Shiller CAPE (viết tắt của Cyclically Adjusted Price-to-Earnings Ratio, hay còn gọi là P/E 10) là một chỉ số đo lường định giá thị trường chứng khoán, do nhà kinh tế học Robert Shiller - Đại học Yale, từng đoạt giải Nobel Kinh tế - phổ biến. Khi chỉ số Shiller CAPE nằm cao hơn mức trung bình lịch sử, thị trường có nguy cơ bị định giá quá cao (overvalued). Ngược lại, nếu chỉ số này thấp hơn mức trung bình, thị trường có thể đang bị định giá thấp.
Nghiên cứu của Robert Shiller chỉ ra rằng Shiller CAPE có mối tương quan nghịch với mức sinh lời thực tế của cổ phiếu trong dài hạn; CAPE càng cao thì tỷ suất sinh lời kỳ vọng trong tương lai càng thấp và ngược lại.
Tuy nhiên, CAPE cao không có nghĩa là thị trường chắc chắn sẽ giảm mạnh ngay lập tức. Thị trường vẫn có thể tiếp tục tăng nếu lợi nhuận doanh nghiệp tăng tốt và kỳ vọng của nhà đầu tư được đáp ứng.
Nhưng điều này cũng cho thấy biên an toàn đang thấp hơn. Khi thị trường định giá cao nghĩa là nhà đầu tư đã dự tính kịch bản tích cực trong tương lai, lúc này, bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy tăng trưởng chậm lại hoặc kỳ vọng không đạt cũng tạo áp lực lên thị trường.
Nhiều chuyên gia tại Phố Wall đã liên tục cảnh báo rằng mức định giá của nhiều cổ phiếu công nghệ và nhóm dẫn dắt đã chạm ngưỡng quá cao so với triển vọng lợi nhuận thực tế, khiến thị trường cực kỳ nhạy cảm với các biến cố chính trị và chính sách
Một phần quan trọng của câu chuyện định giá cao đến từ AI. Các hyperscaler (nhóm công ty cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô siêu lớn) dự kiến chi khoảng 800 tỷ USD cho AI capex trong năm 2026, tăng lên khoảng 1.100 tỷ USD trong năm 2027.
Khoản chi tiêu khổng lồ này đang tạo nhu cầu thực cho chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu, điện và hạ tầng đám mây. Các doanh nghiệp này đang phải đối mặt với áp lực chi phí khổng lồ cho hạ tầng AI trong khi kết quả kinh doanh quý chưa chắc đã theo kịp kỳ vọng định giá cũ.
Nhóm định giá cao đến từ hệ sinh thái AI
Đồng thời, EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) của S&P 500 được kỳ vọng tăng khoảng 17% trong năm 2026 và 15% trong năm 2027. Kỳ vọng này cho thấy thị trường đang đặt cược rằng AI sẽ tiếp tục mở rộng quy mô và chuyển hóa thành lợi nhuận thực tế.
Rủi ro lúc này lại nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả thực tế.
Ví dụ: Một doanh nghiệp có EPS 10 USD và P/E 20 lần sẽ có giá 200 USD.
- Nếu thị trường kỳ vọng EPS lên 15 USD và sẵn sàng trả 30 lần lợi nhuận, giá cổ phiếu có thể đạt 450 USD.
- Nhưng nếu EPS chỉ tăng lên 12 USD, trong khi P/E co lại về 25 lần, giá chỉ còn 300 USD. So với kịch bản lạc quan ở trên, doanh nghiệp vẫn tăng EPS 20%, nhưng cổ phiếu giảm khoảng 33% so với mức định giá trước đó.
Đây là rủi ro cốt lõi của thị trường định giá cao: không cần lợi nhuận giảm, chỉ cần lợi nhuận tăng chậm hơn kỳ vọng hoặc P/E co lại, giá cổ phiếu vẫn có thể điều chỉnh mạnh.
Việt Nam thì sao?
Hiện tại, định giá của chứng khoán Việt Nam thấp hơn đáng kể so với Mỹ.
Theo Vietcap, cuối tháng 9/2026, VN-Index giao dịch ở khoảng 13,5 lần P/E trailing (P/E tính trên lợi nhuận 12 tháng gần nhất). SSIAM (Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI - thuộc CTCP Chứng khoán SSI) cũng ghi nhận VN-Index kết thúc tháng 8/2026 ở khoảng 12,55 lần P/E trailing, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 10 năm khoảng 15,3 lần.
Chứng khoán Việt Nam được định giá thấp hơn Mỹ đáng kể
Như vậy, nếu chỉ xét P/E, có một khoảng cách rất lớn:
S&P 500 CAPE: ~40,6 lần
VN-Index P/E trailing: ~13,5 lần
Tuy nhiên, không nên kết luận đơn giản rằng “Việt Nam rẻ nên chắc chắn sẽ tăng”. P/E thấp có thể là cơ hội, nhưng cũng có thể phản ánh những rủi ro mà nhà đầu tư yêu cầu mức chiết khấu cao hơn: Thanh khoản, rủi ro vĩ mô, chất lượng lợi nhuận hoặc độ nhạy cảm của doanh nghiệp với chu kỳ kinh tế.
Việt Nam có một lợi thế khác: tăng trưởng lợi nhuận
Ngoài mức định giá thấp hơn Mỹ, thị trường Việt Nam còn có một lợi thế khác: Triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng tốt.
Điểm đáng chú ý của thị trường Việt Nam hiện nay là câu chuyện tăng trưởng lợi nhuận đang được đặt cùng với triển vọng tăng trưởng kinh tế cao.
Một số tổ chức phân tích dự báo EPS của thị trường Việt Nam có thể tăng khoảng 12 - 18% trong năm 2026, nghĩa là, nếu dự báo đúng, tổng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết có thể tăng từ 12% đến 18% so với năm trước.
Việt Nam có lợi thế về tăng trưởng lợi nhuận
PSI trước đó sử dụng vùng P/E forward (hay P/E dự phóng) 15,5 - 16,5 lần trong kịch bản cơ sở, dựa trên kỳ vọng EPS tăng 12-18%. P/E forward là hệ số định giá dựa trên lợi nhuận dự kiến trong tương lai, thay vì lợi nhuận đã báo cáo.
Nếu lợi nhuận doanh nghiệp thực sự tăng mạnh trong khi P/E không tăng tương ứng, thị trường có thể cải thiện định giá theo cách lành mạnh hơn: Doanh nghiệp tăng trưởng để “bắt kịp” giá cổ phiếu.
Hãy hình dung một cổ phiếu đang có P/E 15 lần. Nếu lợi nhuận tăng 15% nhưng giá cổ phiếu gần như đi ngang, thì P/E sẽ giảm xuống khoảng 13 lần. Lúc đó, cổ phiếu trở nên “rẻ hơn” không phải vì giá giảm, mà vì lợi nhuận đã tăng lên. Đây chính là cách thị trường “bắt kịp” giá cổ phiếu bằng tăng trưởng lợi nhuận: Doanh nghiệp kiếm được nhiều tiền hơn, khiến mức giá hiện tại trở nên hợp lý hơn theo thời gian.
Ngược lại, nếu giá cổ phiếu tăng nhanh hơn tốc độ tăng EPS, P/E sẽ mở rộng và rủi ro định giá sẽ tăng.
Ví dụ, nếu EPS chỉ tăng 10% nhưng giá cổ phiếu tăng 30%, P/E sẽ tăng nhanh. Nhà đầu tư khi đó đang trả nhiều tiền hơn cho mỗi đồng lợi nhuận, dù lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng. Nếu sau đó lợi nhuận tăng chậm lại hoặc không đạt kỳ vọng, giá cổ phiếu có thể điều chỉnh mạnh.
Bài học từ thị trường Mỹ khá rõ: định giá cao không phải là tín hiệu bán, nhưng là lý do để yêu cầu mức tăng trưởng lợi nhuận cao hơn và theo dõi chặt hơn việc kết quả kinh doanh có đáp ứng kỳ vọng hay không.
Thị trường chứng khoán Việt Nam dù có lợi thế tương đối về định giá và triển vọng tăng trưởng EPS là cơ sở tích cực, thế nhưng nhà đầu tư vẫn nên ưu tiên doanh nghiệp có:
- Lợi nhuận thực, không phụ thuộc quá nhiều vào các khoản thu nhập bất thường.
- Dòng tiền kinh doanh tốt, giúp doanh nghiệp có tiền để hoạt động, trả nợ và đầu tư.
- Đòn bẩy hợp lý, tức là mức nợ không quá cao so với vốn chủ sở hữu và khả năng sinh lời.
- Khả năng duy trì tăng trưởng, thay vì chỉ tăng lợi nhuận trong một quý hoặc một năm.
Mặc dù chỉ số P/E thấp tạo nên sức hút ban đầu, nhưng yếu tố then chốt quyết định giá trị lâu dài của cổ phiếu lại chính là sự tăng trưởng lợi nhuận ổn định. Mong rằng những góc nhìn trên từ Topi sẽ hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá chính xác vị thế hiện tại cũng như tiềm năng của thị trường chứng khoán Việt Nam, để đưa ra các định hướng đầu tư hiệu quả.
