Những ngày gần đây, câu chuyện thuế quan một lần nữa trở thành tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu khi Mỹ tiếp tục điều chỉnh chính sách thương mại và đưa ra các mức thuế mới với nhiều đối tác.
Đáng chú ý, đây không còn là câu chuyện chỉ xoay quanh hoạt động xuất nhập khẩu. Mỗi thông báo về thuế quan đều có thể tác động đến lạm phát, tăng trưởng kinh tế, lợi nhuận doanh nghiệp, tỷ giá, lãi suất và dòng vốn đầu tư. Vì vậy, chỉ một thông tin chính sách cũng đủ khiến thị trường chứng khoán biến động rất mạnh.
Vậy tại sao một chính sách thương mại lại có sức ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu như vậy?
Để hiểu rõ hơn, hãy nhìn từ bản chất của thuế quan đến cách thị trường định giá kỳ vọng.
Thuế quan là gì?
Thuế quan hay thường được gọi là thuế xuất nhập khẩu, là khoản thuế được áp dụng đối với hàng hóa khi đi qua biên giới của một quốc gia.
Hiểu một cách đơn giản, thuế quan là khoản thuế đánh lên hàng hóa khi được nhập khẩu vào một quốc gia.
Về cơ bản, thuế quan được chia làm hai loại là thuế nhập khẩu và thuế xuất khẩu:
- Thuế nhập khẩu: Đánh vào hàng hóa từ nước khác đưa vào trong nước.
- Thuế xuất khẩu: Đánh vào hàng hóa trong nước đem ra nước ngoài.
Thuế quan là thuế xuất nhập khẩu áp dụng với hàng hóa đi qua biên giới
Thuế quan không chỉ nhằm tăng thu ngân sách. Chính sách này còn được sử dụng để bảo vệ sản xuất nội địa và điều tiết dòng chảy thương mại. Một số mục tiêu phổ biến gồm:
- Tăng nguồn thu cho chính phủ: Thuế nhập khẩu có thể tạo ra nguồn thu tương đối ổn định.
- Bảo vệ doanh nghiệp trong nước: Khi hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt hơn, sản phẩm nội địa có thêm lợi thế cạnh tranh về giá.
- Điều tiết thương mại: Chính phủ có thể sử dụng thuế quan để hạn chế nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào một số nguồn cung hoặc gây sức ép trong đàm phán thương mại.
Tuy nhiên, một điểm rất quan trọng là người tiêu dùng không phải lúc nào cũng là người trực tiếp nộp thuế quan cho chính phủ.
Ví dụ, một sản phẩm trị giá 100 USD nhập khẩu vào Mỹ chịu thuế 20%. Nhà nhập khẩu có thể phải nộp thêm 20 USD tiền thuế. Sau đó, chi phí này có thể được phân bổ giữa nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và người tiêu dùng tùy vào sức mạnh thương lượng của từng bên. Nếu doanh nghiệp không thể hấp thụ toàn bộ chi phí, giá bán có thể tăng. Khi đó, chuỗi tác động có thể là:
Thuế nhập khẩu tăng → chi phí đầu vào tăng → giá bán hoặc biên lợi nhuận thay đổi → lợi nhuận doanh nghiệp thay đổi → kỳ vọng của nhà đầu tư thay đổi → giá cổ phiếu biến động.
Đây chính là lý do thuế quan có thể trở thành vấn đề của thị trường chứng khoán.
Xem thêm: Tại sao giá vàng tăng nhưng không phải ai cũng có lãi?
Vì sao thị trường thường phản ứng mạnh với tin thuế quan?
Rất dễ nhận thấy mỗi khi có tin tức liên quan đến tăng hoặc giảm thuế xuất nhập khẩu, thị trường chứng khoán thường phản ánh gần như ngay lập tức, trước khi tác động kinh tế thực sự xuất hiện.
Một doanh nghiệp không thể vừa nghe tin tăng thuế vào buổi sáng rồi ngay lập tức ghi nhận doanh thu giảm hay lợi nhuận sụt giảm vào buổi chiều. Nhưng giá cổ phiếu hoàn toàn có thể giảm mạnh trong vài phút. Lý do nằm ở cơ chế định giá kỳ vọng.
Thị trường chứng khoán thường phản ứng mạnh với thông tin thuế quan
Thuế quan tác động trực tiếp đến chi phí và lợi nhuận
Đối với doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện hoặc hàng hóa từ nước ngoài, thuế quan cao hơn có thể làm tăng chi phí đầu vào. Lúc này, doanh nghiệp đứng trước hai lựa chọn: Chấp nhận giảm biên lợi nhuận hoặc tăng giá bán để chuyển một phần chi phí sang người tiêu dùng. Cả hai phương án đều có thể gây áp lực lên hoạt động kinh doanh.
Trong khi đó, với doanh nghiệp xuất khẩu, thuế quan của nước nhập khẩu tăng khiến sản phẩm trở nên đắt hơn tại thị trường mục tiêu. Điều này có thể làm giảm khả năng cạnh tranh về giá, ảnh hưởng đến đơn hàng và thị phần. Đặc biệt, những doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu xuất khẩu lớn sang Mỹ thường được thị trường theo dõi rất sát khi chính sách thuế thay đổi.
Thuế quan còn có thể đẩy lạm phát lên
Nếu doanh nghiệp chuyển phần lớn chi phí thuế sang giá bán, người tiêu dùng sẽ phải trả nhiều tiền hơn. Khi đó, giá hàng hóa tăng → áp lực lạm phát tăng. Đây là mắt xích đặc biệt quan trọng với thị trường tài chính.
Nếu lạm phát cao dai dẳng, ngân hàng trung ương có thể phải duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài hơn. Lãi suất cao lại làm chi phí vốn tăng, ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu và quyết định đầu tư của doanh nghiệp.
Nói cách khác:
Thuế quan → giá hàng hóa → lạm phát → lãi suất → định giá tài sản.
Đó là lý do một chính sách thương mại có thể nhanh chóng trở thành vấn đề của thị trường chứng khoán, trái phiếu và tiền tệ.
Nguy cơ chiến tranh thương mại làm gia tăng bất định
Một vấn đề khác khiến nhà đầu tư lo ngại là phản ứng trả đũa.
Quốc gia bị áp thuế có thể áp thuế ngược trở lại hoặc đưa ra các biện pháp hạn chế thương mại khác. Nếu các biện pháp liên tục được nâng cấp, một vòng xoáy chiến tranh thương mại có thể hình thành.
Trong môi trường bất định cao, nhà đầu tư thường giảm tỷ trọng các tài sản rủi ro như cổ phiếu và tìm đến những tài sản được xem là nơi trú ẩn, chẳng hạn vàng hoặc USD.
Ngược lại, thông tin về giảm thuế, miễn thuế, trì hoãn thuế hoặc đạt được thỏa thuận thương mại thường được thị trường đón nhận tích cực vì giúp giảm rủi ro đối với tăng trưởng và lợi nhuận doanh nghiệp.
Xem thêm: Vì sao giá dầu tăng có thể khiến nhiều loại tài sản giảm?
Nhìn lại đợt thuế quan tháng 4/2025
Tháng 4/2025 là một ví dụ rất điển hình cho cách thị trường phản ứng với chính sách thuế quan.
Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố chính sách “thuế đối ứng” từ 10 - 50% với tất cả đối tác thương mại. Thông tin này lập tức tạo ra cú sốc trên thị trường tài chính toàn cầu.
Chính sách thuế đối ứng của Mỹ vào tháng 4/2025 gây ra cú sốc toàn cầu
Tại Việt Nam, VN-Index chịu áp lực bán rất mạnh. Phản ứng của thị trường gần như ngay lập tức:
- VN-Index có thời điểm giảm hơn 60 điểm, tương đương khoảng 4,76% chỉ trong buổi sáng.
- Sau đó, thị trường Việt Nam trải qua nhiều phiên giảm mạnh, tổng mức giảm lên tới khoảng 13 – 14%.
- Khi Mỹ tuyên bố tạm hoãn một phần thuế quan trong 90 ngày đối với nhiều đối tác để tạo điều kiện cho đàm phán, VN-Index lại tăng hơn 6,6% trong một phiên.
Điều đáng chú ý là trong cả hai chiều biến động, doanh thu và lợi nhuận thực tế của phần lớn doanh nghiệp chưa thể thay đổi tương ứng chỉ sau một đêm nhưng giá cổ phiếu đã biến động rất mạnh.
Tại sao?
Bởi thị trường không chỉ định giá những gì đang xảy ra mà thị trường định giá những gì nhà đầu tư kỳ vọng sẽ xảy ra trong tương lai.
Khi mức thuế được công bố, nhà đầu tư lập tức điều chỉnh dự báo về doanh thu, chi phí, lợi nhuận và tăng trưởng kinh tế. Khi chính sách được trì hoãn, những kỳ vọng đó lại được điều chỉnh theo hướng ngược lại. Đây chính là bản chất của kỳ vọng thị trường.
Và đây cũng là lý do đợt thuế quan sắp tới đang được quan tâm
Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hạn chế việc sử dụng một cơ sở pháp lý để áp thuế quan diện rộng, chính quyền Trump đang tìm kiếm những cơ sở pháp lý khác để tiếp tục chính sách thuế quan.
Mỹ có thể đang chuẩn bị cho một đợt áp thuế mới
Mỹ được cho là đang chuẩn bị một đợt thuế mới có thể áp dụng lên hàng chục quốc gia.
Với nhà đầu tư, điều quan trọng không chỉ là: “Mỹ có áp thuế hay không?”
Mà là:
- Mức thuế mới sẽ là bao nhiêu?
- Những quốc gia và ngành nào bị ảnh hưởng?
- Doanh nghiệp có thể chuyển phần chi phí này cho người tiêu dùng hay không?
- Các quốc gia bị áp thuế có trả đũa không?
- Chính sách này có làm lạm phát tăng và khiến lãi suất duy trì ở mức cao hơn không?
Đó là lý do thị trường có thể biến động mạnh ngay cả trước khi chính sách mới chính thức tác động đến báo cáo tài chính của doanh nghiệp.
Bài học cho nhà đầu tư F0
Khi đọc một tin như: “Mỹ chuẩn bị áp thuế lên hàng chục quốc gia”
Đừng vội kết luận: “Thuế tăng → chứng khoán giảm.”
Hãy phân tích theo chuỗi:
Chính sách → quốc gia/ngành bị ảnh hưởng → doanh nghiệp chịu tác động → lợi nhuận thay đổi thế nào → giá cổ phiếu đã phản ánh thông tin đó chưa?
Đừng vội kết luận thuế xuất nhập khẩu tăng khiến chứng khoán giảm
Đợt thuế quan tháng 4/2025 cho thấy thị trường có thể phản ứng mạnh trước khi tác động thực tế xuất hiện trong báo cáo tài chính.
Và với đợt thuế quan sắp tới, câu hỏi quan trọng nhất không phải là: “Tin này tốt hay xấu?”
Mà là: “Tin này sẽ làm thay đổi kỳ vọng của thị trường về nền kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp như thế nào?”
Bởi một tin xấu nhưng đã được dự đoán từ trước đôi khi không còn tạo ra cú giảm mạnh. Ngược lại, một thay đổi chính sách bất ngờ có thể khiến thị trường phản ứng dữ dội dù tác động thực tế chưa xảy ra.
Đợt biến động tháng 4/2025 là ví dụ rõ ràng: thị trường Việt Nam giảm rất mạnh khi chính sách thuế đối ứng được công bố, rồi bật tăng nhanh khi Mỹ thông báo tạm hoãn một phần chính sách.
Đó chính là cách nhà đầu tư chuyển một tin tức vĩ mô thành một phân tích đầu tư. Và cũng từ đây, nhà đầu tư sẽ hiểu vì sao đôi khi chỉ một dòng tin về thuế quan có thể khiến hàng nghìn tỷ đồng vốn hóa “bốc hơi” hoặc quay trở lại thị trường chỉ trong vài phiên: giá cổ phiếu không chờ đến khi tương lai xảy ra mới phản ứng, nó phản ứng ngay khi kỳ vọng về tương lai thay đổi.
