Vì sao giá dầu tăng có thể khiến nhiều loại tài sản giảm?

Khi giá dầu tăng, nhiều người thường nghĩ đơn giản: Dầu tăng → cổ phiếu dầu khí tăng → thị trường chứng khoán cũng tốt hơn. Nhưng trên thực tế, một cú tăng mạnh của giá dầu có thể tạo ra áp lực dây chuyền lên nhiều loại tài sản khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giải thích vì sao giá dầu tăng có thể khiến nhiều loại tài sản giảm.

Dầu là một trong những đầu vào quan trọng của nền kinh tế

Dầu không chỉ là nhiên liệu để chạy xe mà còn là “mạch máu" đầu vào của toàn bộ nền kinh tế. Các sản phẩm từ dầu đóng vai trò là tư liệu đầu vào thiết yếu trong chuỗi giá trị toàn cầu: Vận tải → sản xuất → logistics → hàng không → nhựa → hóa chất → tiêu dùng...

Chính vì thế, khi giá dầu tăng mạnh, chi phí năng lượng leo thang kéo theo chi phí vận chuyển và sản xuất tăng cao. Điều này trực tiếp đẩy giá thành hàng hóa, dịch vụ lên và kích hoạt áp lực lạm phát. Lạm phát chính là mắt xích quan trọng nhất chi phối thị trường tài chính.

Giá dầu tăng quá mạnh có thể kích hoạt lạm phát

Lạm phát tăng có thể khiến lãi suất duy trì ở mức cao

Nếu giá dầu tăng quá mạnh và kéo theo lạm phát, ngân hàng trung ương có thể phải thận trọng hơn trong việc giảm lãi suất, thậm chí duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn để kiềm chế.

Khi đó:

Lạm phát ↑ → kỳ vọng lãi suất ↑ → lợi suất trái phiếu ↑

Lãi suất neo cao làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp (nguyên liệu sản xuất, vận chuyển, lãi vay…) và khiến dòng tiền tương lai bị chiết khấu với mức cao hơn, trực tiếp tạo áp lực suy giảm lên định giá cổ phiếu (đặc biệt là nhóm cổ phiếu tăng trưởng).

Vậy bất động sản thì sao?

Bất động sản có độ nhạy rất lớn với chi phí tín dụng. Lãi suất duy trì ở mức cao làm tăng chi phí vay mua nhà, lúc này, chi phí vốn của các chủ đầu tư phình to, trong khi nhu cầu tín dụng suy yếu. Kết quả là thanh khoản toàn thị trường chịu áp lực điều chỉnh.

Lãi suất cao → Chi phí vay mua nhà ↑  → Chi phí vốn của doanh nghiệp BĐS ↑  → Nhu cầu tín dụng có thể giảm  → Thanh khoản thị trường chịu áp lực.

Vì vậy, nếu giá dầu tăng mạnh khiến lạm phát tăng, lãi suất khó giảm nhanh, do đó, bất động sản cũng có thể chịu tác động gián tiếp.

Còn vàng?

Đây là trường hợp thú vị hơn. Vàng vốn được xem là công cụ phòng vệ, bảo vệ giá trị tài sản khi nền kinh tế biến động. Thế nhưng, vàng không phản ứng theo một chiều cố định với giá dầu. Dầu tăng không đồng nghĩa vàng chắc chắn tăng hay chắc chắn giảm mà tác động sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân đẩy giá dầu đi lên. Giá dầu tăng do chi phí, cầu kéo có thể khác với trường hợp dầu tăng vì chiến tranh.

Giá vàng không phản ứng một chiều theo xu hướng tăng của dầu

• Giá dầu tăng do chiến tranh, xung đột địa chính trị, đồng nghĩa với rủi ro hệ thống tăng, lúc này nhà đầu tư sẽ tìm đến vàng như một kênh trú ẩn an toàn.
• Trái lại, giá dầu tăng do lạm phát, chi phí, cầu kéo sẽ kéo vàng đi theo hướng khác. Khi lạm phát tăng, Fed (Cục Dự trữ Liên Bang Hoa Kỳ) duy trì lãi suất cao hơn kỳ vọng khiến lợi suất trái phiếu và đồng USD tăng vọt, vàng cũng có thể chịu áp lực điều chỉnh ngắn hạn.

Vì vậy, vàng không phản ứng với giá dầu theo một chiều cố định.

Một ví dụ rất rõ: năm 2022

Bài học thực tế từ cú sốc năng lượng 2022, giá dầu Brent có lúc đã vượt mốc 120 USD/thùng sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát, lạm phát tại Mỹ chạm đỉnh nhiều thập kỷ. Cùng thời điểm, lạm phát tại Mỹ tăng lên mức rất cao, buộc Fed phải bước vào một trong những chu kỳ tăng lãi suất mạnh nhất nhiều năm.

Chuỗi phản ứng vĩ mô khi đó diễn ra vô cùng rõ nét:

Dầu ↑ → áp lực lạm phát ↑ → Fed tăng lãi suất ↑ → lợi suất trái phiếu ↑

Hậu quả là các tài sản rủi ro như cổ phiếu chịu áp lực lớn, sụt giảm mạnh. Trong năm 2022, chỉ số S&P 500 giảm khoảng 19,4%, còn Nasdaq Composite mất tới 33%. Điều đó cho thấy một cú sốc năng lượng không chỉ tác động đến giá xăng dầu, mà có thể lan truyền qua lạm phát tới chính sách tiền tệ quốc gia, ảnh hưởng đến định giá tài sản.

Dầu tăng giá gây áp lực lên chi phí vận chuyển

Với Việt Nam thì sao?

Việt Nam cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng của “cơn bão” này. Giá dầu tăng tác động trực tiếp khiến chi phí vận tải tăng, chi phí sản xuất tăng. Giá hàng hóa vì thế cũng tăng cao, gây áp lực lên lạm phát. Tuy nhiên, tác động này cũng hiện hữu qua hai chiều:

• Bên chịu áp lực: Các ngành thâm dụng nhiên liệu như vận tải, hàng không, logistics và sản xuất chịu áp lực lớn về biên lợi nhuận do chi phí đầu vào tăng.
• Bên hưởng lợi: Các doanh nghiệp thượng nguồn hoặc hạ nguồn thuộc nhóm ngành dầu khí lại có cơ hội cải thiện kết quả kinh doanh khi giá bán sản phẩm neo ở mức cao.

Có thể thấy, không phải toàn bộ thị trường đều giảm khi giá dầu tăng. Quan trọng là phải xem: Giá dầu tăng vì lý do gì và doanh nghiệp nào đang được hưởng lợi hay chịu thiệt từ mức giá đó.

Cần tìm hiểu nguyên nhân khiến dầu tăng giá để dự đoán thị trường

Tóm lại

Giá dầu tăng không trực tiếp khiến cổ phiếu, trái phiếu hay bất động sản giảm mà nó thường kích hoạt một chuỗi phản ứng:

Giá dầu ↑ → Chi phí ↑ → Lạm phát ↑ → Lãi suất khó giảm / có thể tăng → Chi phí vốn ↑ → Định giá nhiều tài sản chịu áp lực

Vì vậy, khi theo dõi thị trường, nhà đầu tư khôn ngoan không nên chỉ dừng lại ở tư duy bề nổi "Dầu tăng thì mua cổ phiếu dầu khí", mà cần đặt câu hỏi cốt lõi: “Giá dầu đang tăng vì đâu, và cú tăng này sẽ tác động như thế nào đến lạm phát, lãi suất và từng nhóm tài sản?”

Hy vọng bài viết có thể giúp độc giả hiểu rõ vì sao giá dầu tăng có thể khiến nhiều loại tài sản giảm và hiểu được chuỗi tác động phía sau một biến động giá sẽ giúp chúng ta nhìn thị trường thay vì chỉ nhìn từng con số riêng lẻ.