Người thụ hưởng là gì? Quyền lợi và những điều cần biết

Khái niệm người thụ hưởng thường được nhắc đến rộng rãi trong giao dịch ngân hàng và bảo hiểm. Pháp luật quy định rõ ràng về quyền lợi của người thụ hưởng và những trường hợp người thụ hưởng không được nhận tiền bảo hiểm.

Người thụ hưởng là gì?

Hiểu một cách đơn giản, người thụ hưởng là cá nhân hoặc tổ chức được chỉ định để nhận một khoản tiền hoặc quyền lợi tài chính khi đáp ứng các điều kiện chi trả.

• Trong giao dịch ngân hàng, thuật ngữ người thụ hưởng thường là người nhận tiền từ giao dịch chuyển khoản.
• Trong bảo hiểm, người thụ hưởng là một chủ thể được chỉ định trong hợp đồng để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận.

Người thụ hưởng là bên nhận quyền lợi tài chính

Theo Luật Kinh doanh bảo, người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. Người thụ hưởng không nhất thiết phải là người được bảo hiểm cũng không nhất thiết phải có quan hệ huyết thống với người được bảo hiểm. Bên mua bảo hiểm được quyền chỉ định 1 hoặc nhiều người thụ hưởng theo thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng.

Ví dụ, anh A mua bảo hiểm nhân thọ cho chính mình và chỉ định vợ là chị B làm người thụ hưởng. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm thuộc phạm vi chi trả, chị B có thể là người nhận quyền lợi bảo hiểm theo những điều khoản đã thỏa thuận.

Phân biệt bên mua bảo hiểm - người được bảo hiểm - bên thụ hưởng

Đây là 3 khái niệm dễ bị nhầm lẫn:

Trong một hợp đồng, ba vai trò này có thể thuộc về một người (VD: Anh A mua bảo hiểm Lá chắn thu nhập, anh A là người được bảo hiểm đồng thời là người hưởng khoản tiền bảo hiểm nếu mất việc làm) hoặc những người khác nhau, tùy cấu trúc hợp đồng.

Chẳng hạn, bố có thể là bên mua bảo hiểm, con là người được bảo hiểm và mẹ là người thụ hưởng. Cũng có trường hợp một người vừa là bên mua vừa là người được bảo hiểm, trong khi vợ hoặc con được chỉ định làm người thụ hưởng.

Đây là lý do khi đọc hợp đồng bảo hiểm, không nên chỉ nhìn vào tên người mua mà cần kiểm tra riêng thông tin của người được bảo hiểm và người thụ hưởng.

Có thể có nhiều người thụ hưởng trong 1 hợp đồng bảo hiểm

Tại sao cần phải chỉ định người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm?

Chỉ định người thụ hưởng là một nội dung quan trọng vì quyết định ai là người được nhận quyền lợi bảo hiểm theo thỏa thuận khi phát sinh sự kiện bảo hiểm. Đặc biệt, đối với bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng thường có thời hạn dài và gắn với kế hoạch tài chính của gia đình. Trong khoảng thời gian đó, hoàn cảnh của người tham gia có thể thay đổi: kết hôn, sinh con, ly hôn, thay đổi quan hệ gia đình hoặc người thụ hưởng ban đầu qua đời.

Luật Kinh doanh bảo hiểm cho phép bên mua thay đổi người thụ hưởng trong những điều kiện nhất định và yêu cầu việc thay đổi được thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm. Vì vậy, việc định kỳ kiểm tra thông tin người thụ hưởng là cần thiết để hợp đồng phản ánh đúng mong muốn của người tham gia.

Ngoài ra, khi có nhiều người thụ hưởng, bên có quyền chỉ định có thể xác định thứ tự hoặc tỷ lệ hưởng, trong trường hợp không xác định thứ tự hoặc tỷ lệ thì quyền lợi được chia đều.

Người thụ hưởng bảo hiểm được nhận quyền lợi gì?

Quyền lợi của người thụ hưởng trước hết là nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng khi phát sinh sự kiện bảo hiểm và đáp ứng các điều kiện chi trả nhưng không mặc nhiên là sẽ được nhận tất cả các khoản tiền phát sinh từ hợp đồng. Mỗi sản phẩm bảo hiểm có thiết kế quyền lợi khác nhau; ai là người nhận, nhận bao nhiêu và nhận trong trường hợp nào phải căn cứ vào hợp đồng bảo hiểm, điều khoản sản phẩm và sự kiện bảo hiểm thực tế.

Quan trọng nhất: Được nhận tiền bảo hiểm theo hợp đồng khi sự kiện bảo hiểm xảy ra

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm thuộc phạm vi chi trả, doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện nghĩa vụ trả tiền theo những điều kiện đã được thỏa thuận. Đối với bảo hiểm nhân thọ có quyền lợi tử vong, người thụ hưởng được chỉ định có thể là người nhận số tiền bảo hiểm khi người được bảo hiểm tử vong, nếu đáp ứng các điều kiện chi trả của hợp đồng.

Ví dụ:

Anh A tham gia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ với số tiền bảo hiểm 1 tỷ đồng và chỉ định vợ là chị B làm người thụ hưởng. Nếu anh A tử vong do một nguyên nhân thuộc phạm vi bảo hiểm và hợp đồng đáp ứng đầy đủ điều kiện chi trả, chị B sẽ được nhận quyền lợi theo hợp đồng.

Nhận quyền lợi theo các điều khoản bổ sung nếu thuộc trường hợp được chi trả

Ngoài quyền lợi chính, một số hợp đồng bảo hiểm có thể bao gồm các quyền lợi bổ sung như quyền lợi liên quan đến tai nạn, bệnh hiểm nghèo hoặc những rủi ro khác. Chẳng hạn, một quyền lợi được thiết kế để chi trả trực tiếp cho người được bảo hiểm khi người này mắc bệnh hoặc gặp tai nạn có thể không phải là quyền lợi dành cho người thụ hưởng. Ngược lại, quyền lợi tử vong thường gắn với việc xác định người thụ hưởng.

Vì vậy, khi tìm hiểu quyền lợi bảo hiểm, người tham gia nên kiểm tra từng quyền lợi trong quy tắc, điều khoản và giấy chứng nhận bảo hiểm, thay vì mặc định rằng mọi khoản chi trả đều thuộc về người thụ hưởng.

Người thụ hưởng được nhận tiền bảo hiểm và các quyền lợi phát sinh

Có thể nhận quyền lợi theo tỷ lệ nếu hợp đồng có nhiều người thụ hưởng

Một hợp đồng bảo hiểm có thể có nhiều người thụ hưởng. Nếu trong hợp đồng không xác định thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng của từng người thì những người thụ hưởng được hưởng theo tỷ lệ bằng nhau.

Người thụ hưởng có quyền quyết định cách sử dụng khoản tiền được nhận

Sau khi quyền lợi bảo hiểm được chi trả hợp lệ cho người thụ hưởng, khoản tiền đó có thể được sử dụng cho những nhu cầu tài chính phù hợp với hoàn cảnh của họ như Trang trải chi phí sinh hoạt, thanh toán các nghĩa vụ tài chính, chi phí cho học tập, tạo nguồn tài chính cho tương lai…

Đây cũng là ý nghĩa quan trọng của bảo hiểm nhân thọ: chuyển một phần rủi ro tài chính từ người được bảo hiểm sang doanh nghiệp bảo hiểm theo thỏa thuận, qua đó tạo nguồn tài chính hỗ trợ người được bảo hiểm hoặc gia đình khi xảy ra biến cố thuộc phạm vi bảo hiểm.

Quyền nhận tiền bảo hiểm không đồng nghĩa với quyền được chi trả trong mọi trường hợp

Việc một người có tên trong hợp đồng với tư cách người thụ hưởng không đồng nghĩa doanh nghiệp bảo hiểm phải chi trả trong mọi tình huống. Khoản tiền chỉ được thanh toán khi sự kiện xảy ra thuộc phạm vi bảo hiểm và đáp ứng các điều kiện của hợp đồng. Người thụ hưởng sẽ không được chi trả khi rơi vào một số trường hợp dưới đây:

Khi nào người thụ hưởng không được nhận tiền bảo hiểm?

Người được bảo hiểm tự tử trong thời hạn 2 năm kể từ ngày nộp phí đầu tiên

Doanh nghiệp bảo hiểm không phải chi trả nếu người được bảo hiểm chết do tự tử trong thời hạn 2 năm kể từ ngày nộp khoản phí bảo hiểm đầu tiên hoặc kể từ ngày hợp đồng được khôi phục hiệu lực.

Một số trường hợp người thụ hưởng không được nhận tiền bảo hiểm

Người được bảo hiểm tử vong do lỗi cố ý của bên mua hoặc người thụ hưởng

Doanh nghiệp bảo hiểm cũng không phải trả tiền nếu người được bảo hiểm chết do lỗi cố ý của bên mua bảo hiểm hoặc người thụ hưởng, trừ trường hợp có nhiều người thụ hưởng và một số người trong số đó cố ý gây ra cái chết hoặc thương tật cho người được bảo hiểm.

Quy định này nhằm ngăn việc lợi dụng hợp đồng bảo hiểm để tạo ra sự kiện bảo hiểm nhằm hưởng tiền chi trả.

Chẳng hạn, ông A là người được bảo hiểm, vợ ông A là người thụ hưởng. Nếu vợ ông A cố ý gây ra cái chết của ông A thì người thụ hưởng này không được nhận quyền lợi bảo hiểm trong trường hợp thuộc quy định loại trừ.

Tuy nhiên, nếu hợp đồng có nhiều người thụ hưởng và chỉ một người cố ý gây ra cái chết hoặc thương tật vĩnh viễn cho người được bảo hiểm, những người thụ hưởng còn lại vẫn được doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Người được bảo hiểm bị thương tật vĩnh viễn do lỗi cố ý

Nếu người được bảo hiểm bị thương tật vĩnh viễn do bản thân cố ý hoặc nguyên nhân đến từ bên mua bảo hiểm hoặc người thụ hưởng thì doanh nghiệp bảo hiểm cũng không phải trả tiền bảo hiểm, trừ trường hợp thuộc quy định dành cho nhiều người thụ hưởng.

Đây là điểm người tham gia nên phân biệt với trường hợp tai nạn thông thường. Không phải cứ xảy ra thương tật là mặc nhiên phát sinh quyền lợi; doanh nghiệp bảo hiểm còn phải căn cứ vào nguyên nhân xảy ra sự kiện và điều khoản của sản phẩm.

Người được bảo hiểm chết do bị thi hành án tử hình

Doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi người được bảo hiểm chết do bị thi hành án tử hình.

Sự kiện thuộc trường hợp loại trừ theo hợp đồng

Tùy từng sản phẩm, hợp đồng có thể quy định những trường hợp không thuộc phạm vi bảo hiểm hoặc những điều kiện riêng để doanh nghiệp thực hiện chi trả. Do đó, muốn xác định một trường hợp cụ thể có được thanh toán hay không, cần kiểm tra chính xác quy tắc, điều khoản, giấy chứng nhận và các thỏa thuận liên quan của hợp đồng.

Thông qua bài viết từ TOPI, hy vọng bạn đọc đã nắm rõ khái niệm người thụ hưởng, phân biệt được người thụ hưởng với người được bảo hiểm, đồng thời nắm bắt toàn diện các quyền lợi bảo hiểm được chi trả cũng như những trường hợp bị từ chối bồi thường.