Người được bảo hiểm là gì? 5 trường hợp không được chi trả

Trước khi ký kết bất kỳ hợp đồng bảo hiểm nào, bạn cần hiểu rõ ba thuật ngữ cốt lõi: bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng. Trong đó, người được bảo hiểm bảo vệ là nhân vật trung tâm, đối tượng mà toàn bộ hợp đồng bảo hiểm hướng đến để bảo vệ. Nhầm lẫn giữa các vai trò này có thể khiến bạn không nhận được quyền lợi như kỳ vọng hoặc phát sinh tranh chấp không đáng có.

Bài viết dưới đây sẽ giải thích toàn diện về người được bảo hiểm: định nghĩa pháp lý, quyền lợi và nghĩa vụ, cách phân biệt với người mua bảo hiểm, người thụ hưởng, cùng những lưu ý quan trọng khi tham gia bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe hay bảo hiểm xe hơi.

Khái niệm: Người được bảo hiểm

Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, người được bảo hiểm là tổ chức, cá nhân có tài sản, trách nhiệm dân sự, sức khỏe, tính mạng, nghĩa vụ hoặc lợi ích kinh tế được bảo vệ theo hợp đồng bảo hiểm.

Nói đơn giản hơn, người được bảo vệ bởi các điều khoản là đối tượng được công ty bảo hiểm bảo vệ theo điều khoản hợp đồng. Khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, ví dụ tai nạn, bệnh tật, tử vong, hoặc thiệt hại tài sản, công ty bảo hiểm sẽ chi trả quyền lợi liên quan đến người này.

Người được bảo hiểm là cá nhân hoặc tổ chức được bảo vệ

Người được bảo hiểm có thể là:

• Cá nhân: ví dụ một người mua bảo hiểm sức khỏe hoặc bảo hiểm nhân thọ cho bản thân hoặc người thân
• Tổ chức: ví dụ doanh nghiệp mua bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự cho công ty mình

Quyền lợi và nghĩa vụ của người được bảo hiểm bảo vệ

Người được bảo hiểm không chỉ đơn thuần là đối tượng thụ hưởng. Pháp luật quy định rõ ràng cả quyền lợi lẫn nghĩa vụ của họ trong suốt thời gian hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực.

Quyền lợi

Được bảo vệ toàn diện: Có thể tham gia sản phẩm bảo hiểm chính kết hợp với các gói bảo hiểm bổ trợ (rider) để có phạm vi bảo vệ rộng hơn trước các rủi ro trong cuộc sống.

Được hỗ trợ chi phí y tế: Chi phí khám chữa bệnh, điều trị nội trú/ngoại trú, phẫu thuật... trong phạm vi bảo hiểm sẽ được công ty bảo hiểm hỗ trợ hoặc hoàn trả theo điều khoản hợp đồng.

Được nhận bồi thường thương tật: Nếu người được bảo hiểm đồng thời là người thụ hưởng, họ sẽ nhận bồi thường dựa trên mức độ thương tật thực tế và quy định trong hợp đồng.

Quyền yêu cầu thực hiện hợp đồng: Người được bảo hiểm có quyền yêu cầu công ty bảo hiểm thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết và chi trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng được chỉ định.

Quyền thừa kế: Trong trường hợp người được bảo hiểm đồng thời là người thụ hưởng và qua đời, tiền bảo hiểm sẽ được trả cho người thừa kế hợp pháp ghi trong hợp đồng.

Người được bảo hiểm có quyền lợi và cần thực hiện nghĩa vụ

Nghĩa vụ

Kê khai trung thực: Phải khai báo đầy đủ, chính xác các thông tin trong giấy yêu cầu bảo hiểm. Gian lận thông tin có thể dẫn đến hủy hợp đồng và mất quyền lợi.

Thông báo sự kiện bảo hiểm kịp thời: Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm (tai nạn, bệnh tật, thiệt hại...), người được bảo hiểm có nghĩa vụ thông báo ngay cho công ty bảo hiểm theo thời hạn quy định.

Cung cấp hồ sơ chứng từ: Khai báo chính xác các thiệt hại và cung cấp đầy đủ chứng từ liên quan (hóa đơn viện phí, biên bản tai nạn, biên bản công an...) để hỗ trợ đơn vị bảo hiểm giải quyết bồi thường.

Hạn chế tối đa thiệt hại: Ngay khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, người được bảo hiểm có nghĩa vụ thực hiện các biện pháp cần thiết để ngăn ngừa, hạn chế hoặc giảm thiểu thiệt hại.

Xem thêm: Tái bảo hiểm là gì? Phân biệt với đồng bảo hiểm

Người được bảo hiểm có thể là người mua bảo hiểm không?

Câu trả lời là: Có. Người mua bảo hiểm hoàn toàn có thể chỉ định chính bản thân mình làm đối tượng được bảo hiểm, và đây là tình huống rất phổ biến trên thực tế.

Ví dụ minh họa:

Bạn mua bảo hiểm sức khỏe cho mình. => Bạn vừa là bên mua bảo hiểm, vừa là người được bảo hiểm.

Nhưng nếu bạn mua bảo hiểm nhân thọ cho con trai. => Bạn là bên mua bảo hiểm (đóng phí), con trai là người được bảo hiểm (được bảo vệ).

Mô hình tách biệt này cũng áp dụng phổ biến trong bảo hiểm xe hơi, bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và nhiều sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ khác.

Người được bảo vệ có thể chính là người mua bảo hiểm hoặc người thụ hưởng

Phân biệt người được bảo hiểm và người thụ hưởng

Đây là hai khái niệm dễ nhầm lẫn nhất trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Người thụ hưởng là tổ chức hoặc cá nhân được bên mua bảo hiểm chỉ định (với sự đồng ý của người được bảo hiểm) để nhận tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm xảy ra.

Hai đối tượng này là một khi bên mua bảo hiểm chỉ định người được bảo hiểm đồng thời là người thụ hưởng. Ví dụ: Bạn mua bảo hiểm sức khỏe cho con gái và chỉ định con gái là người thụ hưởng.=> Bạn là bên mua bảo hiểm. Con gái vừa là người được bảo hiểm, vừa là người thụ hưởng.

Hai đối tượng này là hai người khác nhau khi người mua chỉ định người thụ hưởng khác với đối tượng được bảo hiểm. Trường hợp này phổ biến trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Ví dụ: Bạn mua bảo hiểm nhân thọ cho bản thân và chỉ định con gái là người thụ hưởng nếu bạn gặp rủi ro về sinh mạng.=> Bạn là vừa là người mua bảo hiểm, vừa là người được bảo hiểm. Con gái là người thụ hưởng.

Xem thêm: Bảo hiểm thương mại là gì?

Có thể thay đổi đối tượng được bảo hiểm trong hợp đồng đã ký không?

Không. Lý do cốt lõi nằm ở quy trình thẩm định của công ty bảo hiểm. Khi chấp thuận hợp đồng, công ty bảo hiểm đã:

• Xem xét kỹ lưỡng hồ sơ sức khỏe, tuổi tác, nghề nghiệp của cá nhân được bảo hiểm.
• Tính toán mức phí bảo hiểm, số tiền bảo hiểm và thời hạn dựa trên đặc điểm cụ thể của người đó.
• Chính thức phê duyệt hợp đồng với những điều kiện ràng buộc đã thẩm định.

Vì vậy, việc thay thế đối tượng được bảo vệ về bản chất tương đương với việc ký một hợp đồng bảo hiểm hoàn toàn mới, công ty bảo hiểm sẽ phải thực hiện lại toàn bộ quá trình thẩm định từ đầu. Điều này không được pháp luật bảo hiểm Việt Nam cho phép trong phạm vi hợp đồng hiện hành.

Có thể thêm chủ thể được bảo hiểm vào hợp đồng hiện có không? Thông thường không. Muốn bảo vệ thêm một người, bạn cần mua sản phẩm bảo hiểm mới. Một số sản phẩm bảo hiểm gia đình hoặc nhóm có thể cho phép bổ sung thành viên - hãy kiểm tra điều khoản cụ thể với công ty bảo hiểm.

Không thể thay đổi người được hợp đồng bảo vệ

Cá nhân được bảo hiểm có phải đi khám sức khỏe không? Tùy thuộc vào sản phẩm và số tiền bảo hiểm. Với bảo hiểm nhân thọ giá trị cao hoặc người trên một độ tuổi nhất định, công ty bảo hiểm thường yêu cầu khám sức khỏe hoặc khai báo sức khỏe chi tiết trước khi chấp thuận hợp đồng.

Nếu người được bảo hiểm thay đổi nghề nghiệp có ảnh hưởng đến hợp đồng không? Có thể. Một số hợp đồng bảo hiểm có điều khoản liên quan đến nghề nghiệp (nghề có rủi ro cao hơn có thể phải đóng phí cao hơn hoặc bị hạn chế quyền lợi). Khi cá nhân này thay đổi nghề nghiệp, nên thông báo ngay cho công ty bảo hiểm để điều chỉnh hợp đồng cho phù hợp.

Có quy định độ tuổi tối thiểu và tối đa của người được bảo hiểm không?

Không có một quy định thống nhất áp dụng cho tất cả các loại hợp đồng bảo hiểm. Độ tuổi của cá nhân được bảo hiểm phụ thuộc vào từng loại sản phẩm bảo hiểm và chính sách của từng công ty bảo hiểm.

Để xác định chính xác giới hạn độ tuổi áp dụng cho sản phẩm bạn quan tâm, hãy đọc kỹ điều khoản hợp đồng hoặc trao đổi trực tiếp với chuyên viên tư vấn bảo hiểm của công ty bảo hiểm.

Các trường hợp người được bảo hiểm không nhận được quyền lợi

Không phải mọi rủi ro đều được công ty bảo hiểm chi trả. Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm, có 5 trường hợp công ty bảo hiểm được miễn trừ nghĩa vụ bồi thường, trả tiền bảo hiểm:

1. Đối tượng được bảo hiểm tử vong do tự tử trong thời hạn 2 năm kể từ ngày nộp khoản phí bảo hiểm đầu tiên, hoặc kể từ ngày hợp đồng bảo hiểm khôi phục hiệu lực.
2. Chủ thể được bảo hiểm tử vong do lỗi cố ý của bên mua bảo hiểm hoặc lỗi cố ý của người thụ hưởng.
3. Người được bảo hiểm bị thương tật vĩnh viễn do lỗi cố ý của chính bản thân, của bên mua bảo hiểm hoặc của người thụ hưởng.
4. Người được bảo hiểm tử vong do bị thi hành án tử hình theo bản án có hiệu lực pháp luật.
5. Các trường hợp loại trừ bảo hiểm khác được quy định cụ thể trong điều khoản hợp đồng bảo hiểm đã ký kết (ví dụ: rủi ro từ hoạt động thể thao mạo hiểm, chiến tranh, điều kiện sức khỏe đã có sẵn...).

Bảo hiểm không bảo vệ người cố tình tìm nguy hiểm

Ngoài 5 trường hợp trên, các hành vi gian lận thông tin khi ký hợp đồng (khai báo sai tình trạng sức khỏe, giả mạo hồ sơ...) cũng có thể dẫn đến hủy hợp đồng và mất toàn bộ quyền lợi bảo hiểm.

Một số lưu ý về người được bảo hiểm bảo vệ

Đối tượng được bảo hiểm là trung tâm của mọi hợp đồng bảo hiểm. Đây là người mà công ty bảo hiểm cam kết bảo vệ trước các rủi ro về sức khỏe, tính mạng, tài sản hoặc trách nhiệm dân sự. Để tránh rắc rối và tranh chấp về sau, hãy ghi nhớ các nguyên tắc sau:

• Chọn đúng đối tượng cần bảo vệ: Bảo hiểm nhân thọ thường ưu tiên bảo vệ 3 nhóm: trụ cột gia đình (người tạo ra thu nhập chính), trẻ nhỏ (con cái) và người già (cha mẹ). Hãy xác định rõ ai là người cần được bảo vệ nhất trong gia đình bạn.
• Ký tên trực tiếp vào hợp đồng: Người được bảo hiểm cần ký tên trực tiếp hoặc có văn bản ủy quyền hợp pháp. Thiếu chữ ký có thể khiến hợp đồng không có giá trị pháp lý.
• Không thể thay đổi người được bảo hiểm: Đây là điều khoản bất biến trong hợp đồng. Nếu cần bảo vệ người khác, bạn phải ký hợp đồng bảo hiểm mới.
• Cập nhật thông tin kịp thời: Nếu có thay đổi về thông tin cá nhân (địa chỉ, nghề nghiệp, tình trạng sức khỏe...), hãy thông báo ngay cho công ty bảo hiểm để đảm bảo quyền lợi không bị ảnh hưởng.
• Đọc kỹ điều khoản loại trừ: Mỗi sản phẩm bảo hiểm có danh sách các trường hợp loại trừ riêng. Nắm rõ điều này giúp bạn không bị bất ngờ khi cần giải quyết quyền lợi.

Trước khi ký bất kỳ hợp đồng bảo hiểm nào, hãy đọc kỹ điều khoản, hỏi rõ về người được bảo hiểm, người thụ hưởng và các trường hợp loại trừ. Tham khảo ý kiến chuyên viên tư vấn bảo hiểm uy tín để được hỗ trợ lựa chọn sản phẩm phù hợp nhất.

Trong cuộc sống, rủi ro không chỉ đến từ bệnh tật hay tai nạn mà bị mất việc làm đột ngột cũng là một cú sốc tài chính nghiêm trọng mà nhiều người chưa được bảo vệ. Nếu bạn đang tìm kiếm một giải pháp bảo vệ thu nhập khi chẳng may thất nghiệp, hãy tham khảo sản phẩm Lá Chắn Thu Nhập trên TOPI - sản phẩm bảo hiểm rủi ro thất nghiệp giúp bạn duy trì tài chính ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp công việc, bảo vệ bạn trước những biến động không lường trước của thị trường lao động.