Những năm gần đây, thị trường tài chính chứng kiến cơn sốt chưa từng có khi giá vàng liên tục lập đỉnh. Nếu đầu năm 2024, giá vàng SJC dao động quanh ngưỡng 74 - 76 triệu đồng/lượng, thì đến giữa năm 2026 đã có thời điểm vượt 140 triệu đồng/lượng, gần như tăng gấp đôi chỉ trong hơn hai năm.
Giữa cơn bão tăng giá này, không ít người thường đặt câu hỏi: "Giá vàng tăng mạnh như vậy thì các tiệm vàng chắc lãi khủng?" Nhưng trên thực tế, quy luật kinh doanh của thị trường kim loại quý này không đơn giản như bề nổi của nó.
Hãy cùng TOPI tìm hiểu: Giá vàng tăng mạnh, chủ tiệm vàng có lãi hơn không?
Chủ tiệm vàng kiếm tiền từ đâu?
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư mới là nghĩ rằng tiệm vàng mua vàng giá thấp rồi ngồi chờ giá tăng để bán kiếm lời.
Thực tế, phần lớn các doanh nghiệp kinh doanh vàng hoạt động theo mô hình Market Maker (Nhà tạo lập thị trường). Nhiệm vụ cốt lõi của họ là:
- Luôn có sẵn giá mua vào để phục vụ khách muốn bán.
- Luôn có sẵn giá bán ra để phục vụ khách muốn mua.
- Thu lợi nhuận chủ yếu từ khoảng chênh lệch giữa giá mua và giá bán, hay còn gọi là Spread.
Lợi nhuận của tiệm vàng chủ yếu đến từ chênh lệch giá và thanh khoản đều đặn
Ví dụ thực tế:
Một lượng vàng được niêm yết với giá mua vào 139 triệu đồng và giá bán ra 141 triệu đồng. Khoảng chênh lệch 2 triệu đồng/lượng chính là nguồn biên lợi nhuận chính giúp tiệm vàng chi trả chi phí vận hành, tồn kho và bù đắp rủi ro.
Nói cách khác, tiệm vàng không nhất thiết phải đợi giá vàng tăng mới kiếm được tiền. Họ kiếm tiền từ việc duy trì thanh khoản giao dịch đều đặn và quản trị tốt biên lợi nhuận của mình.
Giá vàng tăng chưa chắc lợi nhuận cũng tăng
Giả sử hôm nay một cửa hàng nhập vàng với giá 140 triệu đồng/lượng. Ngày mai, giá vàng nhảy vọt lên 145 triệu đồng/lượng. Nhìn qua, có vẻ như cửa hàng vừa lãi ngay 5 triệu đồng/lượng.
Tuy nhiên, bài toán kinh doanh thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Giá vàng tăng lên đồng nghĩa với chi phí đầu vào tăng tương ứng. Muốn tiếp tục duy trì hoạt động kinh doanh, cửa hàng bắt buộc phải mua lại nguồn vàng mới với mức giá cao hơn là 145 triệu đồng/lượng.
Nếu giá vàng biến động quá nhanh, doanh nghiệp còn đối mặt với nhiều rủi ro:
- Rủi ro đảo chiều: Nếu giá vàng quay đầu giảm đột ngột khi doanh nghiệp đang ôm lượng lớn tồn kho, giá trị tài sản sẽ bị sụt giảm nghiêm trọng.
- Biên độ mua - bán thu hẹp: Biên lợi nhuận của cửa hàng sẽ bị thu hẹp nếu khoảng cách giữa giá mua vào và bán ra giảm đi.
- Sụt giảm thanh khoản: Khi giá vàng leo lên mức quá cao, tâm lý thận trọng xuất hiện khiến người dân ngại giao dịch, sợ cảnh "đu đỉnh", làm khối lượng giao dịch sụt giảm.
Giá vàng tăng không đồng nghĩa với tiệm vàng lãi nhiều hơn
Chính vì vậy, giá vàng tăng mạnh không đồng nghĩa lợi nhuận doanh nghiệp sẽ tăng tương ứng, bởi biên lợi nhuận thực tế phụ thuộc vào chiến lược quản trị rủi ro và biên độ mua - bán của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, mức giá quá đắt đỏ có thể khiến sức mua sụt giảm do tâm lý e ngại "đu đỉnh", gián tiếp làm thu hẹp khối lượng giao dịch lẫn nguồn thu từ phí dịch vụ.
Để bảo vệ mình trước sự biến động của thị trường, các cửa hàng kinh doanh vàng thường chủ động nới rộng khoảng chênh lệch giữa giá mua và giá bán, từ đó chuyển giao rủi ro biến động giá cho người tiêu dùng.
Case thực tế: PNJ
Minh chứng rõ nét nhất cho bài toán này có thể nhìn vào PNJ - một trong những doanh nghiệp bán lẻ trang sức lớn nhất Việt Nam.
Năm 2025, PNJ ghi nhận doanh thu hơn 37.800 tỷ đồng, thuộc nhóm doanh nghiệp bán lẻ trang sức lớn nhất Việt Nam. Tuy nhiên, biên lợi nhuận gộp chỉ dao động khoảng 17 - 18%, trong khi biên lợi nhuận ròng chỉ khoảng 5 - 6%.
Những con số này phản ánh thực tế rằng dù tổng giá trị hàng hóa luân chuyển rất lớn nhưng phần lợi nhuận thực giữ lại của doanh nghiệp không hề tỷ lệ thuận với đà tăng của giá vàng.
Cổ phiếu PNJ ít bị biến động theo sự tăng giảm của giá vàng
Nguyên nhân đến từ việc giá vốn nguyên liệu đầu vào tăng cao, chi phí vận hành hệ thống lớn, cùng áp lực duy trì lượng hàng tồn kho khổng lồ để phục vụ mạng lưới bán lẻ đồng thời phải quản trị rủi ro biến động giá vàng.
Đó cũng là lý do vì sao giá cổ phiếu PNJ không bao giờ biến động đồng pha tuyệt đối với giá vàng. Các nhà đầu tư chuyên nghiệp định giá PNJ dựa trên năng lực bán lẻ trang sức, độ phủ của hệ thống cửa hàng, sức mạnh thương hiệu và khả năng sinh lời thực tế, thay vì chỉ nhìn vào diễn biến của giá vàng.
Không chỉ Việt Nam
Hiện tượng này cũng diễn ra tương tự với nhiều doanh nghiệp kinh doanh vàng trên thế giới.
Ví dụ: Costco - gã khổng lồ bán lẻ tại Mỹ từng gây sốt khi mở dịch vụ bán vàng miếng cho khách hàng thành viên. Dù doanh số bán vàng tăng vọt, lợi nhuận ròng thu về trên mỗi sản phẩm lại rất khiêm tốn, đúng với mô hình kinh doanh nổi tiếng chuyên bán hàng với biên lợi nhuận thấp của họ.
Tương tự, các nhà tạo lập thị trường trên sàn giao dịch vàng quốc tế cũng tối ưu hóa doanh thu dựa trên khối lượng giao dịch và chênh lệch giá, tuyệt đối không chọn cách "đặt cược" tài sản vào hướng đi lên hay đi xuống của giá vàng.
Hiện tượng này diễn ra tương tự với các doanh nghiệp kinh doanh vàng trên thế giới
Bài học cốt lõi dành cho nhà đầu tư
Một sai lầm kinh điển của các nhà đầu tư mới (F0) là áp dụng tư duy suy luận một chiều:
Giá vàng tăng → Công ty bán vàng chắc chắn có lãi lớn → Cổ phiếu doanh nghiệp đó sẽ tăng.
Thực tế, giữa giá hàng hóa và lợi nhuận doanh nghiệp còn rất nhiều mắt xích quan trọng cần mổ xẻ:
- Giá nguyên liệu đầu vào.
- Biên lợi nhuận.
- Chi phí vận hành.
- Hàng tồn kho.
- Khả năng quản trị rủi ro.
- Sức mua của khách hàng.
Thay vì chỉ chăm chăm đặt câu hỏi "Giá vàng hôm nay tăng bao nhiêu?", nhà đầu tư khôn ngoan luôn đặt các câu hỏi chiến lược:
- Doanh nghiệp này thực chất kiếm tiền từ nguồn nào?
- Giá vàng tăng giúp tối ưu hóa lợi nhuận hay chỉ làm phình to chi phí đầu vào?
- Doanh thu tăng trưởng có đi kèm với chất lượng dòng tiền và lợi nhuận thực tế không?
- Định giá cổ phiếu hiện tại đã phản ánh trọn vẹn các kỳ vọng này chưa?
Đó cũng là một nguyên tắc rất quan trọng trong đầu tư: Đừng chỉ nhìn vào giá của một loại tài sản. Hãy hiểu mô hình kinh doanh của doanh nghiệp đứng phía sau nó.
Một doanh nghiệp xuất sắc không phải là nơi bán loại sản phẩm có giá tăng mạnh nhất trên thị trường, mà là nơi biết cách biến những con sóng biến động thành nguồn lợi nhuận bền vững cho cổ đông.
Tóm lại, việc giá vàng lập đỉnh không đồng nghĩa với việc lợi nhuận của các doanh nghiệp kinh doanh vàng sẽ tăng theo tỷ lệ thuận. Bức tranh tài chính này đòi hỏi nhà đầu tư phải nhìn sâu vào mô hình tạo lập thị trường, biên độ mua - bán và chi phí vận hành thay vì chỉ nhìn vào biến động giá bề nổi. Để quản lý tài sản hiệu quả và đa dạng hóa danh mục trước những biến động khó lường của thị trường vàng, bạn có thể tham khảo các giải pháp tích luỹ thông minh và tiếp cận các sản phẩm vàng trực tuyến uy tín (như dịch vụ vàng trực tuyến kết hợp cùng DOJI) được tích hợp sẵn trên ứng dụng TOPI.
