Nghỉ hưu không chỉ là thời điểm người lao động kết thúc quá trình làm việc mà còn mở ra một giai đoạn thụ hưởng các chính sách an sinh xã hội được xây dựng nhằm bảo đảm nguồn thu nhập và chăm sóc sức khỏe khi tuổi cao. Theo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, chính sách hưu trí tiếp tục được điều chỉnh theo hướng mở rộng cơ hội hưởng lương hưu và bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người tham gia.
Vậy nghỉ hưu được hưởng chế độ gì? Người đủ điều kiện nghỉ hưu có thể được hưởng lương hưu hằng tháng, bảo hiểm y tế (BHYT), trợ cấp một lần khi có thời gian đóng BHXH vượt mức quy định. Bên cạnh đó, khi người hưởng lương hưu qua đời, thân nhân còn có thể được giải quyết chế độ mai táng và tử tuất theo quy định.
Tổng quan về chế độ hưu trí
Chế độ hưu trí là một trong những chế độ quan trọng của chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), nhằm bảo đảm thu nhập và chăm sóc sức khỏe cho người lao động khi đến tuổi nghỉ hưu và đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.
Khi đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí, người lao động có thể được hưởng lương hưu hằng tháng, được cấp thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) trong thời gian hưởng lương hưu và được giải quyết một số quyền lợi khác như trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, chế độ mai táng và tử tuất cho thân nhân khi qua đời.
Chính sách này có ý nghĩa như một khoản bảo đảm an sinh dài hạn, giúp người lao động duy trì nguồn thu nhập sau khi kết thúc thời gian làm việc, đồng thời giảm bớt áp lực tài chính khi tuổi cao, sức khỏe suy giảm.
Tìm hiểu về chế độ hưu trí mà người nghỉ hưu được hưởng
Điều kiện chung để hưởng chế độ hưu trí
Để được hưởng lương hưu, người lao động cần đáp ứng đồng thời các điều kiện về tuổi nghỉ hưu và thời gian đóng BHXH theo quy định.
Đủ tuổi nghỉ hưu
Tuổi nghỉ hưu được thực hiện theo lộ trình của Bộ luật Lao động và phụ thuộc vào từng năm. Năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là 61 tuổi 6 tháng đối với nam và 57 tuổi đối với nữ. Tuổi nghỉ hưu của người lao động có thể thấp hơn trong một số trường hợp đặc thù như làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Có đủ thời gian đóng BHXH
Theo Luật BHXH năm 2024, người lao động thuộc trường hợp áp dụng quy định về hưởng lương hưu cần có từ đủ 15 năm đóng BHXH trở lên, thay vì tối thiểu 20 năm như quy định trước đây.
Thời gian đóng BHXH có thể bao gồm thời gian tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện theo từng trường hợp cụ thể. Số năm đóng BHXH không chỉ quyết định việc có đủ điều kiện hưởng lương hưu hay không mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ và mức lương hưu hằng tháng.
Do đó, người lao động nên chủ động kiểm tra quá trình tham gia BHXH của mình trước khi đến tuổi nghỉ hưu để xác định thời điểm đủ điều kiện và ước tính quyền lợi có thể nhận được.
Nghỉ hưu được hưởng chế độ gì theo chế độ hưu trí mới nhất?
Lương hưu hằng tháng – quyền lợi cốt lõi khi nghỉ hưu
Đây là quyền lợi quan trọng nhất nhằm đảm bảo thu nhập ổn định cho người lao động khi hết tuổi lao động. Lương hưu là khoản thu nhập được chi trả định kỳ, giúp người lao động duy trì một phần nguồn tài chính sau khi kết thúc thời gian làm việc. Điều kiện hưởng cơ bản để được hưởng lương hưu là:
Người nghỉ hưu được hưởng lương hưu hàng tháng
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo lộ trình của Bộ luật Lao động (năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là nam đủ 61 tuổi 6 tháng, nữ đủ 57 tuổi).
- Có thời gian đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) từ đủ 15 năm trở lên (theo quy định mới, thời gian đóng tối thiểu đã được giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm).
Mức hưởng lương hưu được tính dựa trên số năm đóng BHXH và mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Tỷ lệ hưởng tối đa đạt 75%. Thời gian đóng BHXH càng dài trong giới hạn pháp luật quy định thì mức lương hưu có thể càng cao.
Xem thêm: Cách tính lương hưu
Được hưởng bảo hiểm y tế khi đang nhận lương hưu
Một quyền lợi quan trọng khác mà người nghỉ hưu được hưởng là BHYT. Luật BHXH quy định người đang hưởng lương hưu được hưởng BHYT. Đây là chính sách có ý nghĩa đặc biệt khi bước vào tuổi cao, bởi nhu cầu khám và điều trị bệnh thường tăng lên, trong khi chi phí y tế có thể trở thành một khoản chi đáng kể đối với ngân sách gia đình.
Người nghỉ hưu được cấp thẻ BHYT miễn phí
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng không phải mọi chi phí khám chữa bệnh đều được BHYT thanh toán 95%. Mức hưởng phụ thuộc vào nhóm đối tượng, phạm vi quyền lợi, tình trạng khám chữa bệnh đúng hoặc không đúng quy định và từng trường hợp cụ thể. Theo quy định hiện hành, nhóm đối tượng được hưởng mức 95% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi được hưởng được xác định theo Luật BHYT và các văn bản hướng dẫn.
Do đó, thẻ BHYT là một trong những quyền lợi an sinh quan trọng giúp người hưởng lương hưu giảm áp lực tài chính khi cần chăm sóc sức khỏe.
Nhận trợ cấp một lần khi nghỉ hưu
Không phải người nghỉ hưu nào cũng nhận khoản trợ cấp này. Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu áp dụng cho người có thời gian đóng BHXH vượt quá số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa 75%.
Cụ thể, lao động nam có thời gian đóng BHXH trên 35 năm, lao động nữ trên 30 năm thì ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần. Với mỗi năm đóng vượt quá mức quy định, mức trợ cấp được tính bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH trong trường hợp thời gian vượt quá được tính đến tuổi nghỉ hưu.
Đặc biệt, nếu người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng tiếp tục đóng BHXH và sau đó mới nghỉ hưu, mức trợ cấp đối với thời gian đóng vượt quy định sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu được tính bằng 2 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm theo điều kiện luật định.
Đây là quyền lợi đáng lưu ý đối với những người có quá trình tham gia BHXH dài và tiếp tục làm việc sau khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Nếu đóng BHXH vượt quy định, người nghỉ hưu sẽ được nhận trợ cấp 1 lần
Lương hưu có thể được điều chỉnh theo từng thời kỳ
Lương hưu không phải là khoản tiền cố định mãi mãi mà sẽ được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước và quỹ BHXH.
Đối với nhóm có mức lương hưu thấp và những người nghỉ hưu trước năm 1995, pháp luật cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh phù hợp nhằm thu hẹp chênh lệch lương hưu giữa những người nghỉ hưu ở các thời kỳ. Thời điểm, đối tượng và mức điều chỉnh cụ thể do Chính phủ quy định.
Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ đến tuổi nghỉ hưu thì mức lương hưu sẽ giữ nguyên trong suốt thời gian còn lại. Việc điều chỉnh được thực hiện theo chính sách của Nhà nước ở từng thời kỳ.
Thân nhân được nhận trợ cấp mai táng khi người hưởng lương hưu qua đời
Quyền lợi của chính sách hưu trí không chỉ dừng lại ở thời gian người lao động còn sống. Khi người đang hưởng hoặc đang tạm dừng hưởng lương hưu qua đời, tổ chức hoặc cá nhân lo mai táng có thể được nhận trợ cấp mai táng theo quy định.
Mức trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người hưởng lương hưu qua đời. Khoản hỗ trợ này góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí cho gia đình trong thời điểm phát sinh việc mai táng.
Người thân được hưởng chế độ khi người nghỉ hưu qua đời
Thân nhân có thể được hưởng chế độ tử tuất
Khi người đang hưởng lương hưu qua đời, thân nhân có thể được giải quyết chế độ tử tuất nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.
Đối với người đang hưởng lương hưu, thân nhân có thể thuộc diện hưởng trợ cấp tuất hằng tháng. Nhóm thân nhân có thể bao gồm con, vợ hoặc chồng, cha mẹ và một số thành viên khác trong gia đình đang được người tham gia BHXH có nghĩa vụ nuôi dưỡng, tùy điều kiện về tuổi, khả năng lao động và các tiêu chí khác.
Mức trợ cấp tuất hằng tháng đối với mỗi thân nhân thông thường bằng 50% mức tham chiếu; trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì bằng 70% mức tham chiếu. Số thân nhân được hưởng tối đa trong trường hợp một người qua đời là 4 người.
Trong một số trường hợp, thân nhân sẽ được giải quyết trợ cấp tuất một lần. Với người đang hưởng lương hưu, mức trợ cấp được tính dựa trên thời gian đã hưởng lương hưu; nếu người hưởng lương hưu qua đời trong 2 tháng đầu thì mức trợ cấp bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng. Từ tháng thứ ba trở đi, mức trợ cấp giảm dần theo thời gian đã nhận lương hưu nhưng không thấp hơn 3 tháng lương hưu.
Tóm lại, nghỉ hưu được hưởng nhiều chế độ an sinh thiết thực, đảm bảo nguồn tài chính, chăm sóc sức khỏe cho người lao động tham gia BHXH và đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí.
Tuy nhiên, các chế độ hưu trí chỉ có thể đảm bảo mức an sinh cơ bản, muốn duy trì chất lượng cuộc sống khi không còn thu nhập từ tiền lương, người lao động vẫn cần chủ động chuẩn bị thêm nguồn tài chính dài hạn, chẳng hạn như tiền tiết kiệm, tài sản tích lũy hoặc các khoản đầu tư (vàng, cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, bất động sản…) phù hợp với khả năng chịu rủi ro.
Chủ động hoạch định tài chính từ sớm cùng TOPI sẽ giúp hành trình nghỉ hưu của bạn trở nên thảnh thơi, tự chủ và nhẹ nhàng hơn.
